रविवार, २६ नोव्हेंबर, २०१७

बंदी, गुटखा तंबाखू आणि दांभिक लोक .

(या लेखात व्यक्त केलेली मते ही माझी वैयक्तिक असून त्याचा कुठल्याही राजकीय पक्ष, उद्योजक, जातधर्म, सामाजिक घटक, व्यवसाय यांचेशी संबंध नाही. खालील लेख हा व्यसनांचं उदात्तीकरण करणं ह्या हेतूने नसून व्यसनांवरील बंदीमुळे होणारे परिणाम मांडणारा आहे. याची कृपया नोंद घ्यावी.) 


आपल्याकडे दांभिक संस्कृतीप्रधान देशात संस्कारी पिल्ले ही ९९% असतात. माणूस एकांतात सज्जन असतो तितका समाजात आला कि संस्काराची कातडी पांघरून गाढवाचा कष्टाळूपणा,कुत्र्याचा इमानदारीपणा, कोल्ह्याचा धुर्तपणा आणि भारतीय संस्कृती चा संस्कारीपणाची कातडी ओढून माणूस येतो आणि दाखवतो. 
आपल्याकडे कुठल्याही क्षेत्रात जा सामाजिक दबाव हा असतोच.  माणसाची कामं त्यातला त्यातले त्याचे गुण न पाहता त्याच्या वैयक्तिक जीवनाततो काय काशी करतो हे बघण्याची विकृती माणसाला जडलीय आणि ती काही आत्ताची नाही तिला परंपरा आहे.
  भारतातील कृषी क्षेत्र असो कि तंत्रज्ञान. यात नवीन काही संशोधन करण्याचा आपला गुण नाही. जे काही तंत्रज्ञान असतं ते परकीय वापरत असतो. त्यालाही मग काही देशभक्त लोक विरोध करत असतात अशा वांझोट्या विरोधामुळे परकीय कंपन्या कधी तोट्यात जात नाहीत पण आपला देशही सुधरत नाही. कुपोषनाच्या मालिकेत आपण वरचढ ठरतोय याची शरम कुणाला वाटत नाही. अशावेळी देशाला पुरेल इतका अन्नधान्य जर आपण देऊ शकत नसलो तर कृषीप्रधान देश म्हणवून घ्यायची लायकी आपली नाही हे लक्षात घेतलं पाहिजे. 

  महाराष्ट्रात यवतमाळ जिल्ह्यातील काही लोक मृत पावले यामध्ये औषद फवारणी हे कारण होतं. तर त्याचा फिरवून फिरवून संबंध शेवटी शेतकऱ्याच्या व्यसनाधीनतेशी लावला. म्हणजे शेतकरी दारूडे असल्याने ते मेले. नंतर असा निष्कर्ष आला कि शेतकरी तंबाखू खात होते म्हणून मेले. पण एकाही हरामखोरांने औषधाची कंपनी तपासायची त्याची तीव्रता तपासणीकरण्याची तसदी घेतली नाही. आता सगळं सोडून तंबाखू बंदीची मागणी करण्यासाठी लोक धावले. हा निर्बुद्ध पणाचा कळस झाला.
  व्यसन म्हणटलं कि, आपल्याकडे पेटून उठतात लोकं. ह्यात मग ते दारुचं समर्थन करतात पण गुटखा तंबाखू म्हणल कि, लगेचच ते घाणेरडे लोक पिचकारी मारतात गावं घाण करतात असे आरोप काही नवीन नाहीत. 
 शेतकरी वर्गात ९०% लोक तंबाखूच सेवन करतात. कामगार वर्गातही कष्टकरी वर्गात तंबाखू हे एक आधारवडच म्हणून काम करतं. तंबाखूमध्ये निकोटीन असतं त्याने मेंदू ला सुक्ष्म निवांत पणा मिळतो. कष्टकरी शेतीची कामे हि श्रमाची असतात. ती एकटाक करण्याने कंटाळा येत राहतो. त्यात एक विसावा म्हणून तंबाखू खाणारे एकत्रित येतात आणि तंबाखूची मळणी होवून बार भरला जातो. 
तंबाखू सेवन म्हणजे चिलिम,  विडी, सिगारेट, मिश्री, जर्दा असे प्रकार असणात. सुशिक्षित किंवा एक सामाजिक दर्जा म्हणजे नोकरदार लोक सिगारेट ओढतात. शेतकरी विडी ओढतो , किंवा तंबाखूला चुना लावून त्याचा सार भरतो. चिलीम आता फारशी दिसत नाही. दुसरं व्यसन म्हणजे गुटखा. आता गुटखा विक्रीला राज्यात बंदी असली तरीसुद्धा बोलो जुबा केशरी, किंवा युंही नही मै रजनीगंधा हो जाता हुँ ! अशा जाहिराती आपन टेलिव्हीजनवर बघत असतोच आणि सत्यपरिस्थिती ही कि गुटखा मिळतो सर्वत्र. कायदे भले काहीही असोत पण लोकं कायद्याने व्यसन सोडत नाहीत. उदाहरणार्थ मध्यंतरी ५०० मीटर बंदी झाली पण नगरपालिका महानगरपालिका क्षेत्र वगैरे म्हणून परत बार सुरू झाले. काही लोक असे बोलतात कि यात मोठी आर्थिक उलाढाल झाली. ते खरंही असू शकतं.
   लोकांचा दारूला फार विरोध नसतो. पण गुटखा तंबाखू म्हणटलं कि ते चवताळून अंगावर येतात. मध्यंतरी रसिकलाल माणिकचंद धारिवाल यांच्या निधनानंतर त्यांनी कँसर विकला अशा विकृत पोस्ट नी गर्दी केली असता. त्याला विरोध म्हणून मी एक सयंत पोस्ट लिहली पण त्यावर लोक तीवर तुटून पडले. ह्या सगळ्या लोकांचं एक निरीक्षण केले असता दिसून आलं कि रसिकशेठना नावे ठेवणाऱ्यांची संख्या ही शहरी लोकांची होती. विकेंडचे दोन दिवस दारुपार्टी करणारे, अध्येमध्ये बार शोधणारे लोकंही होते. त्या विरोधाची तीव्रता एवढी कि, मी समर्थन करत असलेला राजकीय पक्ष, माझा जन्मधर्म मग रसिकशेठ हे माझ्या धर्माचे असा संबंध लावण्यापर्यंत ही टीका गेली. मला हे नवीन नसल्याने मी दुर्लक्ष करतो. असो. 
आता खरंच तंबाखू ने कँसर होतो का ? तर होतो. तंबाखू म्हणजे Tobbacum Nicotiana  हे त्याच बॉटनीकल नाव. तंबाखूत निकोटीन असतो. जी जर्दा तंबाखू विकली जाते त्यात आता दोन प्रकार पडतात. 
(१) काळी तंबाखू
(२) पांढरी तंबाखू

काळी तंबाखू ही जादा प्रक्रिया करून तयार केलेली असते. तंबाखूची मुळ चव ही कडवट आणि काही प्रमाणात तिखट असते. पण प्रक्रियायुक्त तंबाखूत त्याची मुळ चव बदलली जाऊन तिचं कडवट होणं रोखलं जातं. ह्यामुळे खाणाऱ्याला त्याचा कडवटपणा कळून येत नाही. त्यामुळे ती उशिरा धरली जाऊन तिचा लाळग्रंथीशी संबंध येऊन ती कँसरला निमंत्रण देऊ शकते. माझ्या माहितीत जे काही तंबाखूमुळे कँन्सर झाला ते बहुतेक प्रक्रिया युक्त तंबाखूच सेवन करत होते. 
(२) पांढरी तंबाखू ही कमी प्रक्रिया केली तिची मुळ चव जाऊ न देता जर्दा तंबाखू म्हणून विकली जाते. ह्या तंबाखूमध्ये चव तीच राहिल्याने ती ठराविक वेळाने कडवट होऊन खाणारा थुंकतो आणि जिभेवर कडवटपणा राहू नये म्हणून तो चुळ भरून तोंड धुतो. तंबाखू ही तशी घातकच पण त्या प्रमाणात जर तुलना करता बघितलं तर लक्षात येत कि प्रक्रियायुक्त तंबाखूपेक्षा पांढरी तंबाखू ही कमी धोकादायक ठरते. 

तंबाखू आणि गुटख्याची तुलना केली असता गुटख्यापेक्षा तंबाखू कमी ईजा पोहचवतो. ईजा पोहचवतोच तर त्याचा उदोउदो कशाला ? 
दारु हानीकारक नाही का ? आजवर तंबाखूच्या गुटख्याच्या नशेत कुणी कुणाचा खून केलाय किंवा अपघात झालाय हे पाहण्यात आलंय का ? त्याउलट दारुड्यांनी हंगामाच केलाय ही बाब सर्वांना माहीतीच पडलीय. जशी दारूवर statutory warning असते तशी ती गुटखा तंबाखूवरही असते. पण लोकांना दारु आवडते पण तंबाखू गुटखा म्हणटलं कि ते नाक मुरडतात म्हणण्यापेक्षा झुंडीने आंगावर येतात. 

 गुटखाबंदी फायद्याची ठरलीय काय ?
या प्रश्नाचं उत्तर हे नाही असं. गुटखाबंदीनंतर कोल्हापूर सांगली सातारा आणि उर्वरित महाराष्ट्रातही आज पान टपरीवर मावा नावची गोष्ट मिळायला लागली. मावा हे सुपारी, पत्ती, चुना, चवीपुरती वेलची घालून एकजीव करून विकणार मिश्रण. आता पानटपरीवाला काही डॉक्टर नसतो किंवा त्याला आरोग्यासाठी काही चांगलं काही वाईट ह्यातलं कळावं इतकी शान'पत्ती' ही त्याच्याकडे नसते. त्यामुळे तो कडक म्हणजे ज्यादा चुना मारतो, सॉफ्ट म्हणजे लालराणी, जाफरानी पत्ती हावळा फवारतो, पॉलिथिन ब्याग मध्ये देतो. चुना आणि प्लास्टिक यांच्यात काय रासायनिक प्रक्रिया असते हिचा गंध त्याला नसतो. त्यामुळे मावा हा धोकादायक ठरू शकतो. म्हणजे ठरतोच. ह्या लोकांना अडविणारे कोण ? कुठलीच तशी व्यवस्था प्रशासनाने केली नाही. त्यावर बंदी नाही. त्यामुळे लोकांच्या आरोग्याचा प्रश्न गंभीर बनतो. पण त्याविषयी संशोधन होताना दिसत नाही. 
प्रक्रियायुक्त तंबाखूही घातक असते त्याला कुणाचा विरोध नसतो. 
व्यसनांवर सरसकट बंदी घालणे म्हणजे पोलिसांना भ्रष्टाचार करायला मार्ग मोकळा होतो, प्रामाणिक पोलिसांचं काम वाढतं. ह्या गोष्टींमुळे आपण गुन्हेगारी ला निमंत्रण देऊ लागतो हे कळण्याची अक्कल कुणाला नाही. 

तंबाखूबंदी घातली तर त्याचे परिणाम वाईट होणार आहेत. तंबाखू किंवा गुटखा खा. म्हणून कुणी कुणाच्या घरी जात नाही. तंबाखू गुटखा हा स्वयंइच्छेने केलेल्या व्यसनात मोडतो. शेतकरी कष्टकरी लोकांना ते परवडतं म्हणून ते ती व्यसनं करतात. उद्या त्यांकडे पैसा आला तर तेही उच्च प्रतिची व्हिस्की पितील. जसजसा आर्थिक स्तर सुधारतो तसा तो माणूस हानीकारक व्यसनांपेक्षा जादा किंमत मोजून कमी हानी पोहचवणारी व्यसनं करतो. 
शेवटी गुटखा उद्योजक, तंबाखू उद्योजक श्रीमंत असण्याने सगळ्यांची पोटदुखी असते तीच रसिक शेठच्या वाट्याला आली. पण अशा बंदी प्रकरणाने व्यसनं कमी होत नसतात. माव्यासारख्या पदार्थाने उलट गरीबांची जीव जातात. कमीतकमी हानी पोहचवणारे पदार्थ आणि थुंकण्यासाठी किंवा विल्हेवाट लावण्यासाठी सुविधा देऊन या पदार्थांवरील बंदी हटवली पाहिजे.

गुरुवार, १९ ऑक्टोबर, २०१७

भाजपमुक्त दिवाळीच्या शुभेच्छा !!

कुठल्याही वाईट गोष्टीचा दोष एकट्याला देता येत नाही. त्याला जबाबदार अनेक घटक असतात. आज २०१७ ला भारतात जी काही वाईट परिस्थिती ओढावलीय. ह्याची सुरवातच २०११ ला आण्णा हजारेंपासून झाली. समुहाचा उन्माद दिसू लागला. उद्दाम भाषणांनी कान तृप्त होणारा समाज दिसू लागला. आणि आपल्या वाईटाला काँग्रेसच कशी जबाबदार हे वातावरण तयार करण्यात तथाकथित विरोधकांनी बाजी मारली. सोशल मिडीया सक्रिय झाला तो याच काळात. आण्णांनी गांधीमार्गावर जाऊन हिंसेच समर्थन करत एकच मारा क्या ? हा निर्लज्ज सवाल केला होता. टोप्या घालणारी गर्दी मोदींकडे फिरली. मोदीच देशाच कल्याण करू शकतात हे बिंबवल गेलं. 
याच काळात श्रीमती सोनिया गांधी, मनमोहन सिंह, शरद पवार, राहुल गांधी आदी आघाडीच्या नेत्यांची अश्लील फोटोशॉप पसरवली गेली. जनतेला पटवून देण्यात आलं कि हे लोक खलनायकच आहेत. आज सोशल मिडीयावरच्या तक्रारींचा ओघ बघता. २०१४ ला जर सायबर पोलीस सक्रिय झाले असते तर कदाचित सायबर पोलिसांसाठी वेगळी भरती गृहमंत्रालयाला काढायला लागली असती. एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर या अफवा पसरविल्या गेल्या. काँग्रेस राष्ट्रवादी चा समर्थक म्हणजे देशद्रोही ह्या नजरेनं लोक आमच्याकडं बघू लागले. देशभक्त आणि देशद्रोही हे शब्द आता त्याबद्दल वाटणारं आकर्षण आणि तिरस्कार संपून गेलाय. हे दोन्ही शब्द बोथट झालेत. 
सण २०१४ ला मोदी संसदेत जाताना पायरीवर माथा टेकून गेले. पुढच्या गर्दीला भावनिक करणं हे मोदींइतकं कोणालाही जमु शकत नाही. पेपर न्याप्किन खिशात घालण्याचं ते झाडू मारण्याच्या कामापर्यंतचे व्हिडिओ सोशल मिडीयावर फिरवून असा पंतप्रधान देशाला कधीच मिळाला नसता वगैरे पर्यंत प्रचार केला जायचा. 
मोदी पंतप्रधान झाल्यावर त्यांना नशिबाने चांगली साथ दिली. नसिबवाला प्रधानमंत्री मिळाला. पेट्रोलचे भाव आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत गडगडले. पण त्याचा फायदा सर्वसामान्य माणसालाकधीच झाला नाही. पेट्रोल वर विविध प्रकारचे कर लावून पेट्रोल चे दर कायम ठेवण्यात आले. 
गॅस सबसिडी सोडून देण्याचं आवाहन करण्यात आलं . अशा भावनिकतेवर काहीही होत नसताना ते करून दाखवण्याच धाडस मात्र मोदीजी करु शकले. 
पुर्वी काँग्रेसच्या काळात सीमेपलिकडून गोळीबार व्हायचा. त्याचा निषेध गावागावात केला जायचा २०१४ पासून तर हल्ले वाढले पठाणकोट असेल कि पुँछ भागात असेल. एक महिना असा सरला नाही कि हल्ल्यात एकही सैनिक शहीद झाला नाही. आता मात्र कँडल मार्च पाकिस्तान चा झेंडा जाळायचा सत्ताधारी पक्षाला शिव्या द्यायचे काम होत नव्हते. 
रोहिथ वेमुला प्रकरणानंतर जेएनयुमध्ये साथी कन्हैयाकुमार आणि सहकाऱ्यांवर देशद्रोहाचे गुन्हे घालून आत डांबण्यात आलं कन्हैया तसा आडदांड अभ्यासु असल्याने मोदी सरकार ला थेट सवाल करू लागला. सत्तेत आल्यानंतर मोदींना पहिलं टार्गेट कुणी केलं असेल तर ते कन्हैयानेच. 
बिहार निवडणुकीत सपाटून मार खाल्ल्यानंतर देशभर दौरे आखून पंतप्रधान प्रचार प्रसार कामात पक्षाचीच मदत करत होते. पक्षाची म्हणन्यापेक्षा आपलीच प्रतिमा सुधारत होते. एवढं वातावरण विरोधी नव्हतं. 
एका रात्रीत मोदींनी ५०० आणि १००० च्या जुन्या नोटा चलनातून बाद करून टाकल्या आणि गुलाबी २००० ची नोट आणली. मात्र या आधी रघुराम राजनना पद्धतशीर काढून टाकून उर्जित पटेलाना त्यांनी आणलं. उर्जित पटेल बिचारा माणूस असून त्यांना नोटा मोजता येत नाही हे काही देशाला वेगळं सांगायची गरज नाहीच नाही. 
अभुतपुर्व अशा नोटबंदीनंतर मोदींनी फालतु भावनिक भाषनाला सुरवात केली. मैने घर और परिवार देश के लिए छोडा ! (आम्ही म्हणटलोतो का सोडा म्हणून ?) 
त्यात काहीवेळा ते भावनिक होऊन रडायचेही. (मला इथं मनमोहन सिंहांची आठवण येते इतक्यांदा बदनामी केली पण दाढीतल्या दाढीत ते हसतच होते)
मला पन्नास दिवसांची मुदत द्या ! कसली मुदत ? काय बोलताय ? 
ह्याच काळात ते बोलायचेही गंगा नदीत लोकांनी नोटा सोडल्या. मग ज्या ९९% नोटा जमा झाल्या त्या काय गळ लावून काढल्या काय ? 
भाजपच्या समर्थक लोकांनी अगदी नेहरू गांधीपासून ते राहूल गांधी ते पत्रकार लोकापर्यंत सर्वांना बदनाम केलं. साहजिकच जे कुंपनावरचे लोक असतात ते कुणाचे नसतात. ती लोकं प्रश्न विचारू लागली. फोटोशॉप करू लागली. विविध शब्दांनी घायाळ करु लागली आणि हे होणारच होतं. सत्ता आल्यानंतर निम्मा काळ ओलांडून गेल्यावर जनधन योजना, स्वच्छ भारत अभियान, मेक ईन इंडिया, मुद्रा योजना ह्या साऱ्या गोष्टींचा बोऱ्या वाजला. 
महाराष्ट्रात तूर खरेदी, डॉक्टरांचा संप, कांदा जाळणे, संघर्ष यात्रा, आसूड यात्रा, आत्मक्लेश यात्रा अशा प्रकारच्या दिंड्या निघल्या पण निगरगट्ट सरकार कशाकडंच लक्ष देत नाही. कर्जमुक्ती साठी शेतकरी संपावर गेला. चंद्रकांत दादांनी तत्वतः, अंशतः, सरसकट असल्या शब्दांनी शेतकऱ्यांना खुळ्यात काढलं. काल कर्जमाफी जाहीर झाल्यावर बोगस कोण हा प्रश्न चंद्रकांत दादांना विचारायला पाहिजे असं वाटु लागलंय. आधार, नवराबायको जोडीनं फॉर्म अॉनलाईन भरणार मग हे कर्जमाफी करणार अशा भंकस गोष्टीला शेतकरी वैतागलाय. ऐन दिवाळसणात राज्याची जीवनवाहीनी असणारी एस.टी बंद पडलीय. सुदाम आवटे सारखा एस.टी कर्मचारी टेलरिंगचा व्यवसाय करुन पोट भरालाय. या काळात खाजगी वाहतुकीचं फावलं दुप्पट तिप्पट भाडं घेऊन ही लोकं प्रवाशांची सेवा करायला लागले. 
आज स्थावर मालमत्ता जमीन खरेदी विक्री व्यवहार पुर्णतः ठप्प झाले असून एक प्रकारची संशयितता ह्या क्षेत्रात आलीय. त्यात डी.एस.के सारखे उद्योगपती भिकेला लागलेत तिथं सामान्य माणसाची काय कथा ? 
कुपोषण, सामाजिक सौहार्द, गोरक्षकांचे हल्ले, बालमृत्यु, यष्टी कर्मचारी लोकांचा संप, डेरा सच्चा सौदा नंतर पंचकुला परिसरात झालेल्या दंगलीच हाताळणं, नाशिक मध्ये झालेले मृत्यू, उत्तर प्रदेशात झालेले मृत्यू, एल्फिन्सटन दुर्घटना, एटीएम ची रांग, अॉनलाईन नोंदणी, कोपर्डी प्रकरण, अवकाळी पावसानंतर न केलेली मदत, लोडशेडींग, शेतमालाचे ठरवून पाडलेले भाव, रोहिथ वेमुला, कन्हैयाकुमार, पारिचारकच घाणेरडं वकत्वय, शेतकरी फ्याशन म्हणून आत्महत्या करतो, साले शेतकरी, गेलेल्या नोकऱ्या, स्त्रियांवर झालेले अत्याचार, ब्लु व्हेल ने बळी गेलेले किशोरवयीन, गरज नसताना बुलेट ट्रेन वर केलेला खर्च, सोशल मिडीयावर केलेला खर्च , जागतिक क्रमवारीत भुक निर्देशांकांनी मारलेली मजल, जुमल्यावरचे जुमले अशा परिस्थितीत जनता हैराण झाली असून त्याचे पडसाद नांदेड महानगरपालिका निवडणूक असो कि गुरूदासपूर निवडणूक असो यामधून उमटत असून येणारा काळ भाजपला मिटवून टाकून ही अस्वस्थता संपवून परत एकदा गतिमान विकासासाठी सरकार बदलण्याची सुरवात झालीय. ह्या काळ्याकुट्ट दिवाळीत ही आशेची बाब म्हणायला काय हरकत ? ही तर भाजपमुक्तीची सुरवात झाली.
ढोंगी आंदोलकांचे चेहरे उघडे पडत असून, जवळपास असलेल्या समस्यांवर बोलण्याऐवजी विरोधकांना अक्कल शिकवणाऱ्या बोडक्या विचारवंतांनीही समस्यांचा विचार करण्याची सद्बूद्धी मिळो. 
 ज्या वेगाने भाजपची घसरण चालु आहे त्याच वेगाने आपल्या जीवनातील समस्या संपु देत.
आपणास व आपल्या कुटुंबीय हितचिंतकांना भाजपमुक्त दिवाळीच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा !!!

रविवार, १० सप्टेंबर, २०१७

अभ्यास

मी लहानपणी फडणवीस एवढा अभ्यास केलो असतो तर शिवाजी युनवर्सिटीतंनंच एकदम शेदोनशे उपग्रह वर सोडलो असतो. 
आणि जोतीबा जत्रंला गुलालमय, आप्पाचीवाडीला भंडारा उधळलेले फोटो उपग्रहाथ्रु काढलो असतो. 
गोमातेला जन्मताच चिप बसावी अशी लस भरवतानाच सोय केलो असतो. 
बुलेट ट्रेन ईचलकरंजीत फिरवलो असतो. 
एवढी प्रगती केलो असतो कि आमच्या जिल्ह्यातली लोकं स्वतंत्र देशच मागिटली असती. कर्नाटक वाली आमचं बेळगाव सकट सगळं घ्या खरं तुमच्या राष्ट्रात घ्या म्हणटली असती. 
मग आम्ही स्वतःच देश तयार करून राष्ट्रवादी चा पंतप्रधान केला असता. 
पण अभ्यास अभ्यास कमी पडला अध्यक्षमहोदय. 😢

पुरोगामी

मी पुरोगामी हाय. पुरोगामी असण्यात मज्या असते. मज्या म्हणजे ते लै क्रिटिकल असतंय. क्रिटिकल म्हणजेच बुद्धिमान. बुद्धी मान म्हणजे शक्तीमानचा साडु. म्हणून लै मज्या येते.
नमुन्यादाखल माझ्या दोस्ताबरोबरच्या गप्पा.
तु पुरोगामी हायीस का ?
हौ.
तु कांग्रेस चा समर्थक हायीस का ?
नही.
मग राष्ट्रवादी चा ?
हौ.
म्हणून तु पुरोगामी हायीस का ?
नही.
मग पुरोगामी म्हणजे काय ?
पुरोगामी लै आवघड असतंय. गप्प तुला कळणार नही.
हाँ.
अशा रितीने गप्पा झाल्या.
पुरोगामी असल्यानंतर प्रचंड गप्पा मारता येतेत. म्हणजे त्या मित्राबरोबर मी गप्पा मारत नही. कारण तो पुरोगामी नही.
आम्ही आपल्याआपल्यात लै गप्पा मारतो. म्हणजे कायबी आम्हाला रोज विषय असतात. आणि आम्ही आपल्याआपल्यात लै गप्पा मारतो.
रोजचा विषय आम्हाला अनेक पदर उलगडून चर्चा करायची असते.
म्हणजे श्रद्धा, अंधश्रद्धा, भुमिका, निधर्मी, कशा पद्धतीने एखादी गोष्ट पुरोगामी हाय कि नही ते ठरवितो.
पुरोगामी क्रिटिकल असते. त्याला अनेक म्हणजे अनेक पदर असतात. पुतळा, ह्यंवत्यंव. निधर्मी. सर्वधर्मसमभॉव वगैरे.
शाकाहारी मांसाहारी. मूनी बाबा रामदेव बाबा राम रहीम रामनाथ कोविंद कायपण आम्ही चर्च्या करतो. आमच्याआमच्यात.
मग मज्जा येतेय. चर्चा करून निष्कर्ष काढू वाटतंय. आणि हे ते होतंय. त्याच हे झाल्यामुळं. ह्याच ते होतं. मग ह्याचा स्टँड त्यो यष्टीचा आमचा काय रिक्षाचा काय ? असं कुठं असतं काय अर्धपुरोगामी कुठला. यडपट ते काय अर्ध्यापुस्तकाने पुरोगामी झालेला असे प्रकार पडतात.
मग मटण सणाच्या दिवशी, ह्यंव त्यंव राईट टु प्रायव्हसी. ह्या महापरुषाला वगळून पुरोगामी झाल्यानंतर त्याचे फॉलोअर. मड उचलून ईलेक्ट्राॉनिक मशिनीत घातलं आणि कुणीतरी देहदान केलं आणि तेराव्याला मटण खाल्लं आणि भाद्रपदात शाकाहार केला.

महापूर

सण २००५ ला पश्चिम महाराष्ट्रात महापूर आला. लाखो लोकांचं स्थलांतर करावं लागलं. २००५ ला महापूर यावा असा काय महान पावसाळा नव्हता. पण भौगोलिक स्थिती मुळे तो पूर आलता. 
पुढे हे लक्षात घेऊन महाराष्ट्र कर्नाटक सरकारने हवे ते बदल केले. नंतर बरेच पावसाळे आले गेले. २००५ पेक्षा जास्त पाऊस देखील पडला. पण पूराचा धोका टळला. 
तेच जर मुंबई बद्दल बघितलं तर दरवर्षी तुंबापुरी होतेय. आपत्तीवेळी कोण मदत करत नही ? सगळेच करतात. आमच्या शाळेला १ महिना सुट्टी पडली. त्या काळात सगळी पोरं रोज पुरग्रस्तांना खायप्यायला घरून डबे घेऊन जायची. 
पण लोकांच नुकसान झालं होतं. कुणी गप्प बसलं नाही. आणि खुळचट भावनिकतेत न अडखता नेत्यांच्या मागं लागून कामं करून घेतली. तेव्हापासून२००५सारखी परिस्थिती परत उद्भवली नाही. 
काल मुंबईत लोकांनी मदती केल्या एकमेकांना. ठीकच. पण उगचच दरवर्षी असं करत बसणार असला तर दरवर्षी च पूर येणार. तुम्ही नियोजन करण्यासाठी कधीच मागं लागणार नाहीत. कारण मुंबईतील लोकांना वेळ पण नसतोच. पण उगचच भावनेत गंडून दरवर्षी गुडगाभर कमरेभर पाण्यात अडकून पडायच कशाला ? 
त्या वाटणीच एवढ्या वर्षे सत्ताधारी असणाऱ्या लोकांना जाब विचारायला काय हरखत ? टॅक्स भरता, सगळ्यापेक्षा जास्त. तेव्हा हक्काचं चांगलं नियोजन करायला त्या सत्ताधारी लोकांना काय अडचण ?
ते भावनिक गंडवतेत तुम्ही गंडताय ह्याच वाईट वाटतंय. तसंही अस्वच्छ शहरात वरचा क्रमांक मुंबईचाच लागतोय. 
सोनूचं काय चुकलं नाय.

जोकपाल

आण्णा हजारे आणि माझं काय बांधाला बांध नही. ना आण्णानं आमचं पपईचं झाड तोडलंय, ना मी आण्णाचं एरंडमुंगळीच झाड तोडलंय. 
आण्णा हजारे हे परवा परत लोकपाल वगैरे लावायला परत आंदोलन करणार अशी खबर आमच्या कानावर आली. काय करणार लोकपाल आणि लोकायुक्त घेऊन ? 
ती काय धुतलेली असतात काय ?
अंदाकारण फ्लॉप शो हाय हे. 
एका उदाहरणार्थ सांगतो हे मी. (म्हणजे बोकील काका कसं झटपट सांगतेत तसंच अगदी) 
हे बघा मला जनतेने सांगितलं कि , हे घे धा रुपये आणि एक पेन आण. 
तर मी आठ रुपयाचा पेन आणणार आणि दोन रुपये खाणार. 
आता लोकपाल आणि लोकायुक्त हे दोघं आले तर लोकपाल ला २ रू, आणि लोकायुक्त ला १रू खायाला घालणार आणि ५रूपयाचा पेन आणणार. मग जनतेला ८च दिलेलं चांगलं कि ५ चं .
कुठलं शुद्ध विचार वगैरे काय नसतंय. सगळे पैसे खाऊ असतात. लोकपाल आणि लोकायुक्त भ्रष्ट निघले तर काय मी उपोषनला बसू काय ?
त्यांच्यावर लक्ष ठेवायला आणि लोकं. कोण सांगिटलंय असला फालतू कारभार ?
नोटबंदीत बोंबलत भाजून गेल्या जनता. लोकपाल आणून तिरडीवरची सुतळी घच्च आवळली जाईल. त्यामुळे ते काय नको. 
त्यामुळं आण्णांनी घ्यावी विश्रांती हाच नातू म्हणून प्रेमाचा सल्ला. 🙏🙏🙏🙏

संभाजीराजे , कोल्हापूर

छत्रपती संभाजीराजे.
२००८ ची निवडणूक होती. ईचलकरंजी लोकसभा मतदारसंघाची पुनर्रचना होऊन हातकणंगले लोकसभा मतदार संघ तयार झाला. त्यावेळी खासदार श्रीमती निवेदिता माने होत्या.
कोल्हापूर लोकसभा मतदार संघात त्यावेळी खासदार कै. सदाशिवराव मंडलीक होते. दोन्ही जागा राष्ट्रवादी च्या.
२००८ ची निवडणूक जाहीर झाली. कै. सदाशिवराव मंडलीकाची राष्ट्रवादी कडून दुसरी टर्म पुर्ण झाली होती. श्रीमती निवेदिता माने वहिनींचीही तिच गत होती.
पवार सायबांनी कै. मंडलिकांना तिकीट नाकारल. आणि कोल्हापूर चे यूवराज छत्रपती संभाजीराजे यांना तिकीट दिलं.
तोपर्यंत संभाजीराजे कोण ?
ह्याची खबर कोणालाच नव्हती.
कदाचित पवार सायबांना सातारा पॅटर्न लागू करावा वाटलं असावं.
त्यापुर्वी राजु शेट्टी शिरोळ विधानसभा मतदारसंघात रजनीताई मगदूमांचा पराभव करुन आमदार झाले होते. (ही कै. आप्पासाहेब उर्फ सा.रे. पाटलांची ऐतिहासिक चुक होती.) आणि ऐन निवडणुकीच्या तोंडावर संघर्ष यात्रा काढून (यात त्यांच्या पायाला फोड वगैरे आले होते.) दुध दरवाढ आणि ऊसाचा ३८० रुपयाचा दुसरा हप्ता मिळावा म्हणून वातावरण बऱ्यापैकी राष्ट्रवादी काँग्रेस विरोधी करण्यात यश मिळवलं होतं.
त्यावेळचे सदाभाऊ ऐन फॉर्मात होते. या उलट निवेदिता माने यांच्याकडे एक शिक्षणसंस्था सोडली तर दुसरं काही नव्हतं.
सदाभाऊची भाषनं, राजु शेट्टींची संघर्ष यात्रा आणि त्यातच सदाशिवराव मंडलिकाना तिकीट नाकारलं जाणं. ह्या सगळ्यात राष्ट्रवादी विरोधी वातावरणात भरच भर पडली.
MMS मंडलीक महाडिक शेट्टी.
याच २००८ च्या निवडणुकीत कै. मंडलिकांनी बंडखोरी केली आणि राष्ट्रवादी विरोधात हे दोघे एकत्रित आले. त्याचमुळे त्यांची ताकद वाढली. महादेवराव (आप्पा) महाडिक यांनी शेट्टी मंडलीक यांना मदत केली. या तिघांची आघाडी होऊन एमएमएस गट्टी तयार झाली.
राजे कधी पॅलेस सोडायचे नाहीत. तर त्यांचे बंधू मालोजीराजे आमदार (काँग्रेस कडून) होते. त्यांचही काम तसंच रटाळ होतं.
त्यात सदाशिवराव मंडलीक हे ज्येष्ठ आणि खऱ्या अर्थाने लोकनेते होते.
त्यांनी बंडखोरी केली. ईकडे शेट्टींनी रान पेटवलं. त्यात दोन्ही मतदारसंघात महाडिक युवाशक्तीन हात पसरल होतं. कारखानदारांविरोधातला रोष पुढं आलाच होता. शिवाय राष्ट्रवादी ने निष्ठावंत मंडलिकांना नाकारलं याचाही राग होता.
एरवी कोल्हापूरकर पवारसायबांचा आदेश डावलत नव्हते. तरुणात लोकप्रिय असणाऱ्या धनंजय महाडिकांना उद्देशून कौन है ये मुन्ना ?
म्हणून पवारांनी विचारलं होतं. त्यावेळी मुन्ना महाडिक पडले.
पण २००८ च्या निवडणुकीत संभाजीराजे आणि मानेवहिनींचा बक्कळ मोठ्ठा पराभव झाला होता.
सातारा आणि कोल्हापूरात हाच फरक.
साताऱ्यात एकटाक उदयनराजे राज्यच करतात. पण कोल्हापूरातला हरेक गडी स्वतःला सरकारच समजतोय. त्या न्यायानं कोल्हापूर कधीच कुणाला झुकलं नाही.
ह्याचवेळी अखंड देशात मोदीलाट आली पण कोल्हापूरात राष्ट्रवादी आली आणि मुन्ना खासदार झाले.
तर सांगायची गोष्ट अशी कि, २००८ नंतर संभाजीराजे राष्ट्रवादी सोडल्यात जमा होऊन मराठा तरुणांबरोबर बऱ्यापैकी जोडले गेले. यात त्यांच्या कार्याची माहिती नाही. मराठा चेहरा म्हणून त्यांना थेट राज्यसभेवर भाजपनं घेतलं याच राहून राहून आश्चर्य वाटलं. ह्या मागे चंद्रकांत दादा असावेत. तर असो.
ह्या सगळ्या गोष्टी सांगायच्या मागंच कारण हेच कि, भाजपने मंत्री पद राजेंना देणार अशा चर्चा कानावर आल्या. पण त्यांचा जनमानसातला चेहरा उदयनराजेंच्या कैक पटीने डावा वाटतोय. तिथं भाजपने मंत्री पद देऊन पण त्यांना काहीच फायदा होणार नाही.
जग भलत्या वेगानं पुढपुढं सरकायला लागलंय. लहाणपणापासूनचा आता पर्यंत चा प्रवास रिवाईज केला कि झालेली बदलं आठवायला लागतेत. आम्ही शाळेत जायचो. आताची पोरं पण जात्यातच. दीड किलोमीटर पायपीट करत शाळेला जावं लागायचं. पण त्याचं काय वाटायचं नही. आज दीडेक किलोमीटर चालायच म्हणजे हातात गाडी असताना का चाला ? म्हणून प्रश्न पडून मन किळसवाणं होऊन जातंय. आणि आपण गाडीवरौनंच जातोय. आम्ही पाचवीत असताना मोबाईल आला. कोणतर मोबाईल वर बोलायला लागला कि त्याचं मोठं कौतुक वाटायच. त्याकाळी बऱ्यापैकी नेत्यांची पोस्टरं कानाला मोबाईल लावल्याची फोटो असायची. नोकीयाचे ब्लॅक अँड व्हाईट टु कलर मोबाईल यायला चालू झालं. ईनकमिंगला पण चार्ज पडायचा. नोकिय स्यामसंग कंपनीच्या मोबाईल नी त्यावेळंला वारंच केलतं. मल्टिमिडीया मोबाईल आलं. एसेमेस एमेमेस. झालं. रेडिओ लागायचा. माझ्याकडं आठवीत नोकियाचा 6030मोबाईल आला. मोबाईल चालवायची अक्कल लै आली. त्याकाळात मजा वाटायची एकमेकाला मिसकॉल मारायला वगैरे. हळूहळू एमपीथ्री मोबाईल आलीत. गाणी मेमरी कार्ड आलं. मग आपल्या आवडीची गाणी ऐकायला आली.
फोटो व्हिडिओ एनेबल मोबाईल आलीत. त्यात सर्रास बीप्या बघण्यासाठी मोबाईल जरूरी असायच्या. चौकात कट्ट्यावर बसून ब्लुटुथवरनं बीप्या सोडायची. नटनटी (जास्त करुन तमिळ नट्यांचे फोटो असायचे. ज्यांची नावं आजतागायत माहिती नाहीत.)
मग आम्ही कॉलेजला जाऊ लागलो. तसं मोठ्या आवाजाची Sigmatel alfatel rocker अश्या नावाची चायना फोन आली त्याकाळी एस.टीत कोण जोरात आवाजात गाणी लावतोय ह्याची स्पर्धा असायची. मग ते मोबाईल बोंबलत गेले. आणि सॅमसंग ने एँड्राइड फोन आणले. तवा आम्ही व्हाटसप फेसबुक वगैरे वापरायला लागलं. एसेमेस वगैरे जुनं झालं.
आत्ता जगातली जास्त भांडणं ह्या मोबाईल मुळं व्हायला लागली. अगदी मोबाईल वरनं स्टेटस अपलोड करून कितीतर लोकांनी आत्महत्या अलिकडच्या काळात केली. ब्लु व्हेल सारखे भयानक गेम वगैरे आले. त्याचे बरेचसे लाभार्थी मेले.
साध्या मोबाईल वर शुट झालेलं भाषनपण एखाद्या नेत्याला राजकारणातून कायमचा उठवायला भाग पाडली. काहींवर ट्रोलींग झालं, मिडीया ट्रायल झाली, फेसबुक स्क्रिनशॉट झाले.
अशा रितीनं आपलं जगणं कुठतरी किडूकमिडूक होऊन ह्या साधनांच्या आधीन झालो.
अॉफिस मध्ये, मॉलमध्ये क्यामेरे आले. कामचुकारपणा करु नये ह्या पेक्षा त्या व्यक्तीवर नियंत्रण ठेवावं हाच उद्देश ह्यामागं असावा अशी शंका यायला वाव असावी.
तुमची इच्छा नसताना तुम्ही काम कसं करू शकता ? ह्यावरही विचार व्हायला हवा.
गर्दी आणि गोंगाटाच्या ह्या वादळावर एकच विषय कधी टिकून राह्यला नाही. सोशल मिडियावर दोनेक दिवस वाद चघळला जातो. क्विक कार्टुन तयार होतं. दुसऱ्या दिवशी त्यावर एकदोन अभ्यासु अग्रलेख रविवारच्या पुरवणीत भुतकाळापासूनच विवेचन, प्राईम टाईम डिबेट हे एकदा संपलं कि चर्चेत दुसरा विषय येतोय. परत रिपिटेशन्स ह्याच. आपल्या एकूणच सोशल मिडियावरच्या वावरात अनेक हत्या आपत्ती धार्मिक जातीय दंगली निवडणूक व्यक्तींच निधन भ्रष्टाचार झपाट्याने आलं आणि गेलं पण. ह्यात एक जरी वादाचा शेवटर्यंत पाठपुरावा झाला असता तर मानलं असतं.
आम्ही सारे दाभोळकर. वगैरे घोषणा मीही कधीतरी दिल्या. मग लिस्टच वाढत गेली. दाभोलकर पानसरे कलबुर्गी लंकेश. आता आम्ही कोण ? आम्ही सारे दाभोलकर कलबुर्गी पानसरे लंकेश म्हणून घोषना द्यायची ? कि अजुनची लिस्ट वाढल्यावर स्तोत्र रचून म्हणत बसायचं ?
नोटबंदी सर्जिकल स्ट्राइक जीएसटी कुठकुठले किती मत लक्षात घ्यायची ? कि कंटाळून लोकशाही जाऊदे एकाच्याच हाती कारभार राव्हा ह्या निर्मळ हेतूनं हुकमशाही आणण्याची वाटचाल कुठतरी चालू असल्याचच हे वातावरण.
आतंकवाद बाहेरच्या पेक्षा आतले देशी दहशतवादी तर काय कमी आहेत कि काय ?
६३ लोकं निष्काळजीपणं मरतात त्याचं काहीच कुणाला शेवटपर्यंत वाटलं नाही. नाशकात पोरं मेली त्याचं कुणाला काही वाटलं नाही.
शेतकरी संघटना तर फेमस झाल्या. जयाजी आणि कोणकोण कायकाय ? अॉनलाईन फॉर्म भरा. काय शेतकरी तेवढा सुशिक्षित झाला तर मग लै झालं कि. प्रधानमंत्री जनधन योजनेत झिरो ब्यालन्स वर खाती उघडली तिथं काय शाळवाचं धसकाट टाकायचं काय ?
तर हा काय त्या भाजप पक्षाचा पण दोष नही. दोष आपल्या पण सगळ्यांचा हायच कि.
कधी काळी समाजसेवक आजोबा कायकाय बोलायचे ? काय झालंय आज ? आज पेट्रोल असूदे गॅस असुदे सगळ्याच गोष्टी कुणाला परवडालेत ? एक शेतकरी अल्पभुधारक शेतमजूर ह्यांच जगणं आजघडीला भयंकर मुश्किल होऊन बसलंय. प्राथमिक आरोग्य केंद्र असतील प्राथमिक शाळा असतील रेशनिंगच धान्य असलं तर सगळ्याच गोष्टी कमीप्रतिच्या. मग त्यावरचा विनाकारणचा खर्च तरी का म्हणून करावा ? डेव्हलपमेंट गुजरात मॉडेल विकास वगैरे शब्द बोंबलत कधी गेलं ते कळलंच नही. छाती बडवून छाती मोजून भाषनं खोटारडी झाडतो पंतप्रधान आणि सगळं जनता खपवून घेत बसलीय.
कशात काहीच आलबेल चालंलंय असं कुठंच नाही.
नोटा (NOTA) हाच मुर्खपणाचा कळस. तुमचं मत तुम्ही अज्ञाताला कसं देऊ शकताय.
जगण्याचा वेग वाढला पण कुणाची कुणाला काहीच पडलेली नाही. इथं आई मेलेली पार तिची हाडं होऊपर्यंत लक्ष नाही. तिथं दाभोलकर पानसरे कलबुर्गी लंकेश तरी कुणाच्या कोण लागाव्या ?
२०१४ च्या निवडणुकीनंतर कुठलं एकतरी आंदोलन पुर्ण झालंय ? मागण्या मान्य झाल्यात ? विरोधी आवाज उठलाय ?
मंत्रीमंडळात ज्या काही पद्धतीनं अधिकाऱ्यांना स्थान मिळतंय हे बघून तर थक्कच व्हायला होतंय. काय भरोसा त्यांनी त्या काळात आजच्या सत्ताधारी लोकांना काही पदरात टाकलंय त्याचीच ते फळं भोगत नसतील ?
समाज बटबटीत असंवेदनशील होत चाललाय. व्यवस्थेला विचारणारं कोण नाही. कुठल्या दिशेनं प्रवास चालू हाय देशाचा कळत नाही.
मेल्याच्यानंतर दुसऱ्या मिनटाला एखाद्या व्यक्तिविषयी द्वेषपुर्ण वातावरण तयार होतंय.
चारही खून एकाच पद्धतीने होतात. मारेकऱ्यांचा थांगपत्ता नाही लागत त्यावेळी पोलीस यंत्रणेविषयी शंका निर्माण का होऊ नये ?
चार खुनांचा शोध लागत नाही हा कळसच म्हणायला पाहिजे. एवढे ते गुन्हेगार चलाख होते कि काय ? कि त्यांना पुढं आणायचच नाही ? हेतू तर कळायला पाहिजेत.
कुणी सोवळं पाळतंय, कुणी गोमाता पाळतोय कोण देशाच्या अभिमानाबद्दल आपले प्रॉडक्ट विकत घ्या म्हणून लागलाय. तर खुद्द पंतप्रधान एका कंपनीचा जाहिरातीत मिरवतो. कायपण डिंगडँग करतो. आणि देश सगळं जी जी वगैरे करत मानत बसतो. आता देश खड्ड्यात चाललाय पण जर पुर्णच गेला तर त्याला आपणही जबाबदार असू.

शनिवार, २५ मार्च, २०१७

आज्जा आणि आण्णा

वर्षाला रानात शाळू असायचा, आतापण हाय. आज्जा हुतं तवा सांजच्या टायमाला आम्ही फिरायला जायचो. माळा असायचा आम्ही आंटा म्हणायचं त्याला. कन्नड भाषेत एक घाण म्हण हाय. 'आंटा इल्लरे शंटा इल्ल'  म्हणजे  ते रान पिकलं नसायचं. ह्या दिवसात संध्याकाळी एक असलं मस्त वातावरण असायच काय विचारायला नको असं. तवा अजिबात मोबाईल कंप्युटर असलं काय काय नसायचं. आज्जांची दोस्तं लै. 
आज्जा फिरत असायचे. पंढरपूर ची वारी करणारा आज्जा गावात एकटं. लोकांच्या उपयोगाला पडायच, हे मला दुसरीत सांगायचीत. काय घंटा कळतंय ? मी उगचच रुबाबात हांहां म्हणायचो. 
पुढं पैलीदुसरीत गेल्यावर सकाळी संध्याकाळी आज्जा न्यायला आणायला यायचीत. 
केस कटींगला गेलं कि आज्जा टक्कल करायचीत आणि शेंडी ठेवायचीत. संध्याकाळी भजनाला आजरेकरवाड्यात. तिथंच आज्जांचा दोस्त पैलवान तातबा लठ्ठे. त्यांची खासियत हुती लै खुराक लागायचा, मग आम्ही जेवायला बसल्यावर जरा जास्त जेवलो कि आज्जा म्हणायचीत भजी पाव- तात्या लठ्ठ्या. दुसरं दोस्त निशानदार आज्जा त्यांचं टोपन नाव बताशा. बताशा आज्जा  प्रसिद्ध माणूस. कुस्त्यांचं मैदान घ्यायचं पैलवान आणायची तयार करायची कामं करणारा माणूस. त्यांच्या मळ्यात आज्जा गेलते, तीन दिवस रानात बोलत बसलेते. मी कुठतर गावात जरा वेळ थांबलो कि हे हमखास ऐकायला गावायचं. आज्जांनी पैलवानकी केली आणि नंतरनं सोडली. नांदणी हे आमचं मुळ गाव. आता तिथं पडका वाडा राह्यला. दारं तुळ्या पांढरी माती. 
राऊ भोसले, बाळु कदम, आप्पा कोळी, बापु माळी, बाळू परीट, किशना कोळी, केशव शिंपी, महादा कांबळे, देवगोंड आदगोंड मलगोंड पाटील, कधी पत्तं पिसत बसायची चावडीवर तर कवा पत्रक घिवून मापं काढत बसायचीत. 
इलेक्षन लागलं कि रत्नाप्पा कुंभार हे आमचं लेबल फिक्स लागलंतं. आण्णा आज्जांची दांडगी मैत्री. कारखाना, सुतगिरणी, चावडी  आज्जा कुंभारचा माणूस. 
आण्णापण आमदार मंत्री झालीत खरं कधी माणसं विसरली नहीत.
आज्जांच्याकडंनं महाभारत, रामायण ह्या गोष्टी लै मजेनं ऐकायला मिळायच्या. श्रावणबाळाची गोष्ट आली, किंवा ज्ञानोबा महाराजांची समाधी आली कि रडायला यायचं. तेच मुक्ताबाईनं चांग्या मेल्या चौदा वर्षे तपश्या करून अजून कोरडाच काय रे ?
किंवा जनाबाई म्हणायची विठ्या मेल्या तुझी रांड रंडकि झाली, नामदेव दगडाला खोलीत कोंडून ठेवताना, पुण्याचा टग्या मंबईचा भामटा ऐकताना लै लै पडून हसायला व्हायचं. रिपीट सांगा सांगा म्हणून लागायचो मागं. आणि कधीतर मग झोपून जायचो. 
आज्जांबरोबर लै हिंडायला लागायचं. चॉकलेट मिळायचं नही खायला. फुटाणं वटाणं चिरमुरं शेंगदानं खारेडाळ खारेबिस्कुट लै मिळायचं. राजुतात्याच्या दुकानात बसून आज्जा पेपर  वाचायचं मी खात बसायचो. मज्जा तर यायची. खायला संपलं कि कसतर वाटायच. 
आज्जांनी गावातल्या बाळू परिट नावाच्या माणसाला दुकान काढून दिलतं. आज्जा जित्तं असताना च त्यानं दुकानात फोटो लावलाता. आज्जा बक्कळ जगले. १०३ वर्षं. 
जनावरातलं लै कळायचं. जनावर बाजार हमखास ठरलेलं, तसंच माळव्याचा बाजार. मिरजेत एक दलाल हुते. हाजी गुलाब हानिफ डोंगरे. फ्लावर संपल्यावर त्यांनी दोन हजार रूपये चुकभुल म्हणून घरात आणून दिलं. 
बॉस म्हणून धोंडीराम वायचळ नावाचे एक टेंपो डायवर हुते त्यांचा टेंपो माळव्याला असायचा, लै फेमस माणूस. त्यानंतर सदा गोंदकर सदामामा आला. हे सगळे कडेपर्यंत राह्यले. 
सांगलीला शब्बीर आणि कोल्हापूर ला बशीरभाई बागवान अशी दोन दलालं त्यांच्या दुकान ला माल जायचा. कधी एका पैशाचा हिशेब आज्जा विचारले नहीत. 
हे सगळं बक्कळ असायचं. 
माझं दुसरं आज्जा म्हणजे आईचे वडील. त्यांना सगळी आण्णाच म्हणत्यात. आगदी आज्जीपण. माझी मम्मी सगळ्यात थोरली. त्यामुळं तिला सगळी आक्का म्हणायची. मी सगळ्यात थोरला दिवटा नातू. मी जन्मलो तवा नवीन घर तयार झालं तिकडंच. आणि जल्मल्यावर फरशीवर आण्णांनी जन्म तारीख कोरली. आण्णा परवापरवा गेले. अट्याक यायच्या आधी आण्णा त्या जागेवर जाऊन ती फरशी स्वच्छ करालते असं आज्जी सांगिटली. 
आज्जा आणि आण्णा दोघं दोन टोकाचे. आज्जांच्याकडं वारकरी संप्रदाय तर तिकडं जैन पुराण. जिनसेन महाराजांच्या जवळचे. गावातल्या पालखीचा भैरोबाचा आणि बस्तीचा पुढचा मान आण्णांच्या घरी. जत्रेला आण्णा म्हणजे आमची बँक. सकाळ दुपार आणि संध्याकाळ असं तीन टर्म पैशे मागून घ्यायचो. 
सुट्टीला सगळी मामाच्या गावाला जायची. आमच्या मामाचं गाव पलिकडंच. आम्हाला काय लै कौतुक नसायचं. पण फटाकड्या हिकडच्या तिकडच्या आणि कपडे ह्यासाठी आण्णा आणि मामाच्या मागं लागायचो आणि ते मिळायचीत. म्हणून तिकडं पळत जायचं. संध्याकाळ झाली कि मी माझा भाऊ सिद्धार्थ आणि चुलत मामा वैभव आम्ही आणि आण्णा फिरायला जायचो. आण्णा महावीर भगवान नेमिनाथ पार्श्वनाथ गुळव्वा च्या गोष्टी सांगायचीत. फ्लावर त्यांचा मुंबई ला जायचा. भुजबळ दलाल कडे असायचा, त्यावेळी करंड्या भरायची पद्धत हुती. त्यावर लेबल लावायची, लेबलं लिवायचं काम माझ्याकडं असायचं. सगळी काम शिकलो तिथं. पण हे घर ते घर भयंकर वेगळं. 
आण्णा शिखरजीला जायचे तवा पत्र लिवायचे तिकडंन ते शाळेत यायचं. घाटगेबाई सगळ्यांपुढं वाचून दाखवायच्या. मग मी पण आण्णा आलीत कि आमच्या गावातंनं पत्र टाकायचो. आणि परत तिकडं गेलंय काय बघायला जायचो.  ती पण मजा यायची. आण्णानी पालखी धरायला गेलं कि खोबरं उधळायच्या टायमाला स्वतः चा टावेल काढून द्यायचे. आणि स्वतः तसंच जायचे. अलिकडं कधीतर पेपरात लिवलेलं दाखवलं कि हारकायचीत. आण्णांनी बक्कळ जीव लावला. शेवटपर्यंत काय ना काय जाताना सांगायचे. मी बसून ऐकायचो. आण्णा गेले आज्जापण गेले. बर्याच आठवणी राह्यल्या. 
विचार करतो मी किती नशिबवान हुतो ? ही अशी माणसं मिळाली. 
तुकोबा ज्ञानोबा महाभारत रामायण पुराण व्यवहारातल्या बक्कळ गोष्टी कळाल्या. शेती कळली, गाणी कळली, किर्तन कळलं, पैसा कळला आणि त्यावेळचा वेळ काय वाया नही गेला. उलट त्यांना वेळ हुता ही गोष्ट माझ्या किती भल्याची हुती. दोनतीन तास ह्याच आठवणीवर घरात बडबडत बसलोतो. मला रडायला लै येत नही पण आत रडत बसतो. सगळ्या नातवांना अशी म्हातारी माणसं मिळूदेत आणि ऐकायला वेळ मिळूदे. काय बोलावं डोंबाल ?
काळ बाकी बदलला. ☺💐

मंगळवार, ६ डिसेंबर, २०१६

क्रांतीसिंह नाना पाटील

चौथीची उन्हाळी सुट्टी होती. घराशेजारच्या सुरगोंड मास्तरना सुट्टी असायची. मग ते कोल्हापूर हून गावाकडं यायचे. त्यांच्या घरात ढीगभर पुस्तकं, त्यात गोष्टीची, इसापनिती, चंपक, पेपरमधले अंकूर बालमित्र हे सगळं वाचायला लै आवडायच, म्हणून मी तिथं सदानकदा पडाक सकाळचा नाष्टा पण तिथंच व्हायचा आणि कधीकधी रात्रीच जेवणपण. 
त्या सुट्टीत मास्तर परत कोल्हापूरला जाताना एक पुस्तक देवून गेले. जे मी त्यांना अजूनही परत देत नही. पुस्तकाचं नाव क्रांतिसिंह नाना पाटील. नाव वाचून तर भारीच वाटलं म्हणटलं क्रांतिशिंव आणि पाटलाचा नाना हे जवळच वाटलं. पुस्तक ईतिहास संशोधक डॉक्टर जयसिंगराव पवारांनी संपादित केलेलं आणि अरुंधती प्रकाशनानं प्रकाशित केलेलं. नाना पाटीलला कुठल्या महान ठिकाणी जन्म मिळाला नव्हता. आमच्या सारख्या लहानशा शेतकरी कुटुंबात जन्मलेलं नाना, घरी वारकरी संप्रदायातले आईवडील. साधंसुध कुटुंब काहीही पार्श्वभूमी नसताना नाना तलाठी पदापर्यंत पोचले. ब्रिटीश सरकार जनतेचं शोषन करत होतं. जिकडंतिकडं पोलीस हुते. हे सगळं बघून नानांच मन अस्वस्थ झालं तलाठ्याच्या नोकरीला राजीनामा दिला आणि घेतली ऊडी गांधीबाबाच्या चळवळीत !
अंतरगात संवेदनशीलता मापक रांगडेपणा, भाषेचा गावरान गोडवा ह्या बळावर नाना लोकांत लोकप्रिय व्हायला लागले, नाना भुमिगत असायचे पोलिसांना गुंगारा देण्यात नाना चतूर होते, बळाच काम नसून ते डोक्याच होतं कुणीतरी एक पवाडा रचला होता, बहुतेक लाड नाव असावं.
एकदा काय प्रकार घडला
नाना पाटील बसला दाढी करायला
तेचा लागला सुगावा पोलिसाला 
पोलिस गेलं पाटलाला पकडायला
नाना पाटील लई चतुराइवाला
त्यानं आपल्या दाढीचा साबण पुसला
आणि लावला न्हाव्याच्या दाढीला
नाना पाटील लागला दाढी करायला
तोवर पोलिसाचा वेढा पडला
पोलिसांनी न्हाव्यालाच ऊचलून नेला
आणि धोपटीसह नाना पाटील पळून गेला 
जी जी जी
...........................................
नानांनी आपल्या बळावर माणसं ऊभं केली. भुमिगत असताना हिंडत असताना जवळ पैशे नसायचं, त्यावेळी नाना मसोबाची चांदीची डोळं काढून घ्यायचे. स्वतः च्या लग्नात स्वतःच मंगलष्टक म्हणून त्यांनी आदर्श घालून दिलं. आज पाठीमागं वळून बघताना त्या काळात हे सहजसोप नव्हतं हे ध्यानात येतंयच. आजही बर्याचजणांना नाना माहीत नाहीत. मी हायस्कुलात होतो तेव्हा गांधी नेहरू टिळक ह्यापलिकडचे नेते कुणाला माहिती नव्हते. सुदैवानं मास्तरच्या कृपेने ते पुस्तक माझ्या हातालालागलं आणि नानांची गळाभेटच झाली. जयसिंगराव पवार मागं एकदाजयसिंगपूरात व्याख्यानाला आलते तेव्हा त्यांची सही घेतली. ते सुद्धा भारावले. एकंदरीत ज्या माणसाला वाचून एवढं भारावायला होतं त्या माणसाच्या काळात माहोल काय असेल ? याची कल्पना केली तरी आंगावर काटं ऊभी राहत्यात. 
क्रांतिसिंह नाना पाटील यांच्या स्मृतीस विनम्र अभिवादन !!!